केशर विलायची श्रीखंड

लागणारे साहित्य (चेकलिस्ट)

• १ किलो मऊ फ्रेश दही (ताजे दही)
• २ कप पिठीसाखर (किंवा चवीनुसार कमी-जास्त)
• १०-१२ केशराच्या काड्या (२ चमचे कोमट दुधात भिजवलेल्या)
• १ चमचा वेलची पूड
• १/२ चमचा जायफळ पूड
• २ चमचे बदाम आणि काजूचे काप
• २ चमचे पिस्त्याचे काप

बनवण्याची सविस्तर कृती

1. चक्का तयार करणे: एक मोठी गाळणी घेऊन त्यावर सुती किंवा मलमलचे स्वच्छ कापड ठेवा. त्यात दही ओता. कापडाची चारही टोके एकत्र बांधून पोटळी बनवा. ही पोटळी ३-४ तास टांगून ठेवा किंवा त्यावर एखादे जड भांडे ठेवून गाळणीतच राहू द्या, जेणेकरून दह्यातील संपूर्ण पाणी निघून जाईल आणि घट्ट चक्का तयार होईल.
2. मिश्रण तयार करणे: तयार झालेला चक्का एका मोठ्या बाऊलमध्ये काढा. त्यात पिठीसाखर घाला.
3. घोटणे: पुरण यंत्रातून किंवा गाळणीतून हे मिश्रण चमच्याने दाबून काढून घ्या. यामुळे चक्का आणि साखर एकजीव होऊन मिश्रण अत्यंत मऊ आणि मखमली बनेल.
4. केशर-वेलची घालणे: आता या मऊ मिश्रणात भिजवलेले केशर (दुधासह), वेलची पूड आणि जायफळ पूड घाला. चमच्याने सर्व मिश्रण एकाच दिशेने चांगले फेटून घ्या.
5. सजावट: तयार श्रीखंड काचेच्या किंवा मातीच्या भांड्यात काढून वरून बदाम, काजू आणि पिस्त्याचे काप घाला. कमीत कमी १ तास फ्रीजमध्ये थंड होण्यासाठी ठेवा. थंडगार केशर श्रीखंड बाप्पाच्या नैवेद्यासाठी आणि पुरीसोबत सर्व्ह करण्यासाठी तयार आहे.

रेसिपीचा इतिहास आणि महत्त्व

श्रीखंड हा भारताच्या पश्चिम भागातील, विशेषतः महाराष्ट्र आणि गुजरात मधील अत्यंत प्राचीन गोड पदार्थ आहे. याचा उल्लेख प्राचीन संस्कृत साहित्यात 'शिखरणी' असा आढळतो. यादव काळातही श्रीखंडाचा उल्लेख आढळतो. बाप्पाच्या महानैवेद्यात पंचपक्वान्नामध्ये केशर श्रीखंडाला अग्रक्रम दिला जातो. हा पदार्थ पचनास हलका आणि शरीराला थंडावा देणारा मानला जातो.

महत्वाच्या टिप्स (Cooking Tips)

• दही नेहमी ताजे आणि कमी आंबट असावे. दही आंबट असल्यास श्रीखंडाची चव बिघडते आणि जास्त साखर घालावी लागते.
• चक्का गाळताना कापड एकदम पातळ आणि सुती असावे जेणेकरून पाणी पूर्णपणे निचरेल.
• श्रीखंड फेटताना नेहमी एकाच दिशेने फेटल्यास ते अतिशय हलके आणि मऊ बनते.